لوزارتان Losartan
معرفی لوزارتان (Losartan) لوزارتان یکی از داروهای گروه مهارکننده های گیرنده آنژیوتانسین II (ARBها) است که برای درمان فشار خون بالا و برخی بیماری های قلبی و کلیوی به کار می رود. این دارو از طریق مهار اثرات آنژیوتانسین II روی گیرنده های AT1 باعث گشادی عروق، کاهش انتشار آلدوسترون و در نتیجه کاهش فشار خون و بار قلب می شود. لوزارتان علاوه بر کنترل فشار خون، در کاهش پیشرفت نفروپاتی دیابتی و کاهش خطر سکته در برخی بیماران موثر شناخته شده است.
مکانیسم اثر لوزارتان به طور انتخابی به گیرنده های نوع AT1 آنژیوتانسین II متصل می شود و مانع اتصال این هورمون می شود. آنژیوتانسین II عامل قوی تنگ کننده عروق و محرک آزادسازی آلدوسترون است؛ بنابراین با مهار این مسیر، لوزارتان باعث:
- گشاد شدن عروق محیطی و کاهش مقاومت عروقی،
- کاهش احتباس سدیم و آب از طریق کاهش آلدوسترون،
- کاهش ترشح هورمون های استرسی که به افزایش فشار خون کمک می کنند، می گردد. این مکانیسم تفاوت هایی با مهارکننده های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACEi) دارد؛ به طور مثال بسامد سرفه به دلیل تجمع برادی کینین در ARBها کمتر است.
موارد مصرف لوزارتان برای موارد زیر معمولاً تجویز می شود:
- درمان فشار خون شریانی بالا (هیپرتانسیون),
- کاهش خطر سکته مغزی در بیمارانی که هیپرتانسیون و هیپرتروفی بطن چپ دارند،
- درمان وکاهش پیشرفت نفروپاتی در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 با پروتئینوری،
- در برخی موارد به عنوان درمان تکمیلی در نارسایی قلبی یا پس از انفارکتوس میوکارد (با توجه به وضعیت بالینی و تجویز پزشک).
دوز و نحوه مصرف دوز معمول بزرگسالان غالباً از 25 تا 100 میلی گرم در روز متغیر است. شایع ترین رژیم شروع، 50 میلی گرم یک بار در روز است که بر اساس پاسخ بالینی و فشار خون بیمار می توان آن را افزایش یا کاهش داد. در بیماران با نقص عملکرد کلیوی یا کسانی که همزمان داروهای دیگری مصرف می کنند که ممکن است پتاسیم را افزایش دهند، شروع با دوزهای کمتر توصیه می شود. تنظیم دوز در کودکان و بزرگسالان با شرایط خاص باید تحت راهنمایی پزشک صورت گیرد.
نکات احتیاطی و موارد منع مصرف
- بارداری: لوزارتان در بارداری ممنوع است و می تواند باعث آسیب جنین و ناهنجاری های جنینی گردد. زنان در سن باروری باید از روش های مطمئن جلوگیری استفاده کنند و در صورت حاملگی دارو قطع شود.
- تنگی شریان کلیوی دوطرفه یا استنوز یک طرفه در کلیه تنها: مصرف لوزارتان در این بیماران می تواند موجب کاهش شدید عملکرد کلیه و افزایش کراتنین سرم شود.
- هایپوکالمی و هایپرکالمی: لوزارتان می تواند موجب افزایش پتاسیم خون شود؛ در بیماران با خطر بالا باید پتاسیم سرم نظارت شود.
- سابقه آنژیوادم: در صورتی که بیمار سابقه واکنش های آنافیلاکتیک یا آنژیوادم پس از مصرف ARBها یا ACEi دارد، احتیاط لازم است.
عوارض جانبی شایع و نادر عوارض جانبی عمومی لوزارتان معمولاً خفیف و گذرا هستند. شایع ترین موارد شامل سرگیجه، ضعف، خستگی، درد شکمی و اسهال می باشند. سایر عوارض مهم عبارت اند از:
- افت فشار خون علامت دار، به خصوص در بیماران دچار کمبود حجم یا درمان با دیورتیک ها،
- هایپرکالمی که می تواند در صورت استفاده همزمان با مکمل های پتاسیم یا دیورتیک های نگه دارنده پتاسیم تشدید شود،
- اختلال عملکرد کلیه یا افزایش کراتینین سرم در بیمارانی با بیماری زمینه ای کلیوی یا در صورت تنگی شریان کلیوی،
- واکنش های حساسیتی شامل آنژیوادم (نادر ولی جدی).
تداخلات دارویی مهم
- داروهای حاوی پتاسیم یا دیورتیک های نگه دارنده پتاسیم (مانند اسپیرونولاکتون): افزایش خطر هایپرکالمی.
- ACE inhibitors: همراهی ACEi و ARB خطر عوارض کلیوی و هایپرکالمی را افزایش می دهد و معمولاً همزمان تجویز نمی شوند مگر در شرایط خاص و زیر نظارت دقیق.
- NSAIDها: ممکن است اثر کاهنده فشار خون لوزارتان را کاهش دهند و در بیماران با اختلال عملکرد کلیوی، ریسک آسیب کلیوی را بالا ببرند.
- لیتیم: مصرف همزمان می تواند سطح سرمی لیتیم را افزایش دهد و نیاز به مانیتورینگ دارد.
نظارت و پیگیری درمان پیش از شروع درمان و در فواصل منظم توصیه می شود پارامترهای زیر بررسی شوند:
- فشار خون به طور منظم،
- کراتینین سرم و سطح پتاسیم طی هفته های ابتدایی درمان و سپس به فواصل تعیین شده،
- ارزیابی وضعیت کلی بالینی بیمار، به ویژه در افراد مسن یا کم حجم. در صورت بروز سرگیجه شدید، ضعف غیرطبیعی، علائم احتباس مایعات یا تغییرات ناگهانی در عملکرد کلیه، مصرف دارو باید بازنگری شود.
جمع بندی لوزارتان دارویی مؤثر و نسبتاً ایمن در کنترل فشار خون و محافظت کلیوی در بیماران دیابتی است که با مکانیسم بلوک گیرنده AT1 آنژیوتانسین II عمل می کند. رعایت نکات احتیاطی، پرهیز از تجویز در بارداری و نظارت منظم بر عملکرد کلیه و سطح پتاسیم از ارکان اساسی استفاده ایمن از این دارو هستند. تجویز و تغییر دوز لوزارتان باید همواره تحت نظر پزشک صورت گیرد تا حداکثر اثربخشی با حداقل عوارض حاصل شود.